Services

Women and slavery in antiquity,n Greek with an abstract in English.

Description
Women and slavery in antiquity,n Greek with an abstract in English.
Categories
Published
of 7
9
Categories
Published
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Share
Transcript
   τχ. 112 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ 94 Ανταγωνισμός μεταξύ νόμιμης συζύγουκαι δούλης-παλλακίδας  Από την ομηρική εποχή ο σεξουαλικός ανταγωνισμός μεταξύ της νόμιμης συζύγου και της δούλης-παλλακίδας ήταν έντο-νος, ιδιαίτερα αν η σύζυγος ήταν στείρα ή είχε γεννήσει μόνοκόρες: αν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τα ομηρικά έπηως ιστορικές πηγές, τότε θα συμπεράνουμε ότι τα νόθα παι-διά που ήταν οι καρποί των ενώσεων του κυρίου και κάποιαςδούλης είχαν μια στοιχειώδη κοινωνική αναγνώριση και ίσωςκάποια δικαιώματα στην πατρική περιουσία. Τουλάχιστον σεαυτά τα συμπεράσματα καταλήγει κανείς, αν αναλογιστεί ότιστην Οδύσσεια  ο Τηλέμαχος, όταν επισκέπτεται το παλάτι του Μενελάου και της Ελένης στη Σπάρτη, παρευρίσκεται σεδιπλές γαμήλιες τελετές: της νόμιμης θυγατέρας του ζεύ- γους Ερμιόνης αλλά και του νόθου γιου που ο Μενέλαος είχεαποκτήσει από τη σχέση του με μια δούλη. 2 Στην Ιλιάδα  , η ιέ-ρεια της Αθηνάς, η Θεανώ, αποτελεί σπάνιο παράδειγμα ανε-κτικής συζύγου: έφθασε στο σημείο να θηλάζει η ίδια τον νό -θο γιο του άνδρα της, του Αντήνορα, για να τον ευχαριστή-σει. 3 Ο Ευριπίδης βάζει στο στόμα της Ανδρομάχης παρό-μοια λόγια, που όμως φαίνεται να είναι επινόηση του τραγι-κού ποιητή, καθώς στην Ιλιάδα  δεν υπάρχει σχετική αναφοράκαι το παράδειγμα της Θεανώς αναφέρεται ως σπανιότατηπερίπτωση συζυγικής ανοχής. 4 Καθώς σε κάθε πατριαρχική κοινωνία η γυναίκα αξιολο- γείται με μοναδικά κριτήρια την ομορφιά της και την αναπα-ραγωγική της ικανότητα, καμία νόμιμη σύζυγος δεν θα ήταν τόσο ανόητη ώστε να αποδεχτεί την παλλακίδα του άνδρα της και τα νόθα παιδιά του: κάτι τέτοιο θα οδηγούσε σε σο-βαρό κλονισμό της θέσης της μέσα στον «οίκο». Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές από τις σωζόμενες τραγωδίεςκαι των τριών μεγάλων τραγικών έχουν ως κεντρικό ή δευτε-ρεύον θέμα τη σύγκρουση συζύγου και παλλακίδας: στοπρώτο έργο της αισχύλειας τριλογίας Ορέστεια  , τον  Αγαμέ-  Γυναίκα, δουλεία και ελευθερίαστην ελληνική αρχαιότητα Κώστας Μαντάς  Δρ Αρχαίας ΙστορίαςΠανεπιστήμιο Bristol Τα κοινωνικά συστήματα της αρχαιότητας είχαν ενσωματώσει το θεσμό της δουλείας στις δομές τους. Γνωρίζουμεαπό πληθώρα πηγών ότι, ενώ οι ενήλικοι άνδρες συνήθως θανατώνονταν είτε στο πεδίο της μάχης είτε κατά την κα- τάληψη κάποιας πόλης, οι γυναίκες και τα παιδιά αιχμαλωτίζονταν και πωλούνταν ως δούλοι (ήδη από την ομηρικήεποχή). 1 Ποια ήταν όμως η σχέση ανάμεσα στους δούλους, άνδρες και γυναίκες, και στις γυναίκες της δουλοκτητι-κής τάξης; Υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να πιστέψει κανείς ότι οι γυναίκες-δουλοκτήτες ή οι σύζυγοι των δουλοκτητώνήταν πιο ήπιες στη μεταχείριση των δούλων, ότι δεν τους εκμεταλλεύονταν άγρια τόσο στο οικονομικό όσο και στοσεξουαλικό επίπεδο; Η απάντηση δεν είναι εύκολο να δοθεί, όμως φαίνεται ότι οι γυναίκες δεν υπήρξαν καλύτερες,ούτε χειρότερες, από τους άνδρες σε καμία εποχή, και ότι το φύλο του εκμεταλλευτή δεν επηρέαζε αποφασιστικά το βαθμό εκμετάλλευσης των δούλων, εκτός από σπάνιες περιπτώσεις. 1. Η φρικτή τύχη του άμαχου πληθυσμού κατά την άλωση μιας πόλης στηναρχαιότητα: Γυναίκες και παιδιά σφαγιάζονται ή αιχμαλωτίζονται απότους εισβολείς. Αμφορέας με ανάγλυφες παραστάσεις, 7ος αι. π.Χ., ανα-παράσταση των σκηνών που ακολούθησαν την άλωση της Τροίας.   ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ. 112 95 μνονα  , κυριαρχεί η σύγκρουση της δεσποτικής και αρχομα-νούς Κλυταιμνήστρας και της αιχμάλωτης παλλακίδας του Αγαμέμνονα, της Κασσάνδρας.Οι ομηρικές βασίλισσες φαίνεται ότι βρίσκονταν συχνάστην ίδια θέση με τις ασσύριες ομόλογές τους, που υποδέ-χονταν τις αιχμάλωτες γυναίκες και συχνά ήταν υπεύθυνες για την επιλογή των παλλακίδων που θα στελέχωναν το χα-ρέμι του άνδρα τους. 5 Όμως, οι αρχαίες βασίλισσες του ελ- ληνικού χώρου δεν ήταν τόσο ανεκτικές: στην Οδύσσεια  ανα-φέρεται ότι ο πατέρας του Οδυσσέα, ο Λαέρτης, αν και αγό-ρασε αντί υψηλής τιμής τη δούλη Ευρύκλεια, δεν την έκανεπαλλακίδα του, για να μη στενοχωρήσει τη νόμιμη σύζυγό του, την Αντίκλεια. 6 Στην Ιλιάδα  , αντίθετα, υπάρχει η σύ- γκρουση ανάμεσα στον Φοίνικα και στον πατέρα του, σύ- γκρουση με μήλο της έριδας την παλλακίδα του πατέρα καιμε υποκινήτρια τη νόμιμη σύζυγο και μητέρα του Φοίνικα. 7 Η Κλυταιμνήστρα δολοφονεί τόσο το σύζυγό της Αγαμέ-μνονα, όσο και την αθώα παλλακίδα του, την Κασσάνδρα, όχι γιατί τρέφει αγάπη για το σύζυγό της και αισθάνεται προδο-μένη αλλά γιατί προσβλήθηκε η βασιλική της τιμή: «Και αυτήν την απόφασίν μου ενόρκως σου την ανακοινώνω. Μα την τε- λεία Δίκη της θυγατέρας μου, μα την Άττην και την Ερινύα,χάριν των οποίων εφόνευσα αυτόν εδώ, δεν θα πατήσει μέσαεις το σπίτι μου ίχνος φοβίας, όσον καιρό ανάβει την εστία ο Αίγισθος αφοσιωμένος σε μένα, όπως και πριν. Αυτός απο- τελεί για μένα θαρραλέα προστατευτική ασπίδα. Κάτω νε-κρός ευρίσκεται αυτός, αφού επρόδωσε εμένα και εχαριτο- λογούσε με τις Χρυσηίδες εις την Τροία. Το ίδιο κείται νεκρήκαι αυτή η αιχμαλωτισμένη μάντισσα και ερωμένη του, η πι -στή του συγκοιμώμενη, με την οποία πλάγιαζε στο στρώμα του πλοίου. Δεν έμειναν ατιμώρητοι. Αυτός με τον τρόπο πουσας περιέγραψα. Και αυτή, αφού σαν κύκνος θρήνησε τονθάνατό της, έπεσε πάνω στον αγαπημένο της νεκρή». 8 Έχειπροηγηθεί η σύγκρουση των δύο γυναικών, κατά την οποίαη Κασσάνδρα παρέμεινε βουβή, ενώ η Κλυταιμνήστρα οδη- γήθηκε από έναν ψευδή οίκτο προς μια προσπάθεια ταπεί-νωσης της Κασσάνδρας, η οποία αντιμετωπίζεται ως βάρ-βαρη, άλαλη, αγρίμι που μόλις έχει αιχμαλωτιστεί. 9 Η D.E. McCoskey ανέπτυξε την εξής θέση, με βάση τησύγκρουση των δύο γυναικών: η Κλυταιμνήστρα, τυφλωμένηαπό την αρχομανία της, δεν θέλει να δει ότι μπορεί να υπάρ-χουν κοινά σημεία ανάμεσα στην Κασσάνδρα και την ίδια, καιοι δύο ως γυναίκες είναι θύματα της πατριαρχίας. Όμως, ηΚλυταιμνήστρα επιδιώκει να δράσει ως «υπερ-γυναίκα», αρ-νούμενη το φύλο της, και η θεά Αθηνά θα την πληρώσει με τοίδιο νόμισμα, καθώς, αρνούμενη τη θηλυκή της υπόσταση,θα ψηφίσει υπέρ της αθώωσης του γιου και δολοφόνου τηςαργείας βασίλισσας. 10  Αργότερα, ο Δίων Χρυσόστομος, εκπρόσωπος της λεγό-μενης Δεύτερης Σοφιστικής, που έζησε κατά τον 2ο αιώναμ.Χ., επιχείρησε να ρίξει φως στην άγνωστη προσωπικότητα της πρώτης παλλακίδας του Αγαμέμνονα, της Χρυσηίδας, καιέμμεσα στη συμπεριφορά της Κλυταιμνήστρας, στον 61ο λόγο του, με τίτλο «Χρυσηίδα». Εκεί υποστηρίζει ότι η βουβή,ως χαρακτήρας, Χρυσηίδα ήταν μια έξυπνη γυναίκα πουώθησε τον πατέρα της να την εξαγοράσει μόνον όταν κατά- λαβε πόσο ωμός ήταν ο Αγαμέμνονας: αφού πρόσβαλε δη-μόσια τη νόμιμη γυναίκα του, που ήταν η μητέρα των παιδιών 2. Αναπαράσταση της Εκάβης μετά την αιχμαλωσία της: η ηλικιωμένη βα-σίλισσα εκδικείται το βασιλιά της θρακικής χερσονήσου, τυφλώνοντάςτον επειδή θανάτωσε το γιο της Πολυμήστορα. Απουλική λουτροφόρος,4ος αι. π.Χ.3. Απεικόνιση της δολοφονίας της Κασσάνδρας σε ερυθρόμορφη κύλικατου 5ου αι. π.Χ.: Το πρόσωπο της φόνισσας αποκρύπτεται από τα υψω-μένα χέρια της που κρατούν τον πέλεκυ, η άτυχη κόρη του Πριάμου μά-ταια προσπαθεί να σωθεί προσπέφτοντας ως ικέτιδα σε ένα βωμό. Η συ-μπυκνωμένη βιαιότητα της σκηνής και η παθητικότητα του θύματος εκ-θέτουν την Κλυταιμνήστρα ως άσπλαχνη και ιερόσυλη φόνισσα.   τχ. 112 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ 96  του και βασίλισσα, πώς θα φερόταν απέναντι στην ίδια, μιαασήμαντη δούλη-παλλακίδα, μόλις κουραζόταν από τα θέλ- γητρά της ( Ιλιάδα   Α 113-115); Επίσης, ο Δίων παρουσιάζει τηΧρυσηίδα να προβληματίζεται όταν μαθαίνει ότι οι Aτρείδες«γυναικοκρατούνταν» και ότι η Κλυταιμνήστρα ήταν μιασκληρή και δυναμική γυναίκα: μια τέτοια σύζυγος ήταν κακόςοιωνός για οποιαδήποτε παλλακίδα.Η σύγκρουση συζύγου-παλλακίδας παίρνει τρομακτικέςδιαστάσεις στην τραγωδία του Ευριπίδη  Ανδρομάχη  , όπου ηνόμιμη σύζυγος του Νεοπτόλεμου, η Ερμιόνη και η παλλακί -δα του, η Ανδρομάχη, συγκρούονται άγρια: η Eρμιόνη παρα -μένει στείρα και, έξαλλη που η Ανδρομάχη έχει χαρίσει γιοστον Νεοπτόλεμο, αποπειράται, με τη βοήθεια του πατέρα τηςΜενέλαου, να σκοτώσει και την Ανδρομάχη και το γιο της.Στη μακρά στιχομυθία ανάμεσα στις δύο γυναίκες, η Ερ-μιόνη, ελαφρόμυαλη και αλαζονική, προσπαθεί να υποβιβάσει την αντίπαλό της στο επίπεδο του «φύσει δούλου», του ανόη- του βάρβαρου. Της τονίζει ότι είναι ένα τίποτα, μια αιχμάλωτη,δούλη σε ξένη γη, χωρίς ελπίδα για βοήθεια από κα νέναν. 11 ΗΕρμιόνη περηφανεύεται για την πλούσια προίκα της,  για τη δυ-νατότητα που της δίνει να μιλάει ελεύθερα, αλλά δεν έχεικαμία δύναμη απέναντι στον άνδρα της: αν αυτός καταλάβει το σχέδιό της την περιμένει ο θάνατος ή η υποδούλωση. 12 Όντας γυναίκα, η εξουσία της πάνω στους δούλους περιορί-ζεται σημαντικά από εκείνη του συζύγου της επάνω της.Το ίδιο ισχύει για την άτυχη σύζυγο του Ηρακλή, τη Δηι-άνειρα, αν και αυτή παρουσιάζεται στην τραγωδία του Σο-φοκλή Τραχίνιαι  ως μια συμπαθής μορφή. Ύστερα από χρό-νια μοναξιάς και ανοχής των άπειρων απιστιών του συζύγου της, δεν μπορεί να αντέξει να μοιράζεται το συζυγικό κρε-βάτι με μια άλλη: αυτό συνιστά κλονισμό της θέσης της στονοίκο και δεν μπορεί να το αφήσει έτσι. Όμως, σε αντίθεση με την Κλυταιμνήστρα και την Ερμιόνη, είναι μια καλόψυχη γυ-ναίκα: συμπονά την άτυχη Ιόλη, την παλλακίδα του Ηρακλή,όταν τη βλέπει μέσα στο κοπάδι των αιχμάλωτων γυναικώνπου ο Ηρακλής στέλνει στον οίκο του ως λάφυρα, μετά τηνάλωση της Οιχαλίας: «Με πλημμυρίζει, φίλες μου, οίκτος ναβλέπω αυτές τις άμοιρες στην ξένη γη, ξεσπιτωμένες κι ορ-φανές και σκλάβες. Γεννήθηκαν ελεύθερες και τώρα το πικρόψωμί θα τρώνε της δουλείας». 13 Η Δηιάνειρα δεν έχει σκοπόνα σκοτώσει την Ιόλη ούτε να τη βλάψει με κάποιον άλλο τρό-πο. Θα επιχειρήσει απλά να ξανακερδίσει την αγάπη του Ηρα- κλή με το μαγικό φίλτρο που της έδωσε ο Κένταυρος Νέσσοςπριν πεθάνει, δίχως να γνωρίζει ότι πρόκειται για δηλητήριο. Από τις τρεις αυτές τραγικές ηρωίδες εκείνη που πλησιάζειπερισσότερο τη μέση αρχαία Ελληνίδα είναι η Δηιάνειρα.Η θέση της νόμιμης συζύγου μπορούσε να κλονιστεί σο-βαρά από το δεσμό του άνδρα της με μια δούλη, αν και στην Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ. η νομοθεσία δεν άφηνε περιθώρια για να γίνουν τα παιδιά ενός τέτοιου δεσμού τίποτα περισ-σότερο από δούλοι. Για την ακρίβεια καθ’ όλη τη διάρκεια της αρχαιότητας η νομική θέση ενός παιδιού καθοριζόταναπό τη νομική θέση της μητέρας του: το παιδί μιας δούληςήταν, από νομική άποψη, δούλος.Όμως, διαφορετικές πηγές μάς παρουσιάζουν δούλες νασφετερίζονται αντικείμενα και προνόμια της κυρίας τουςχάρη στην εύνοια του κυρίου. Σε ένα μύθο του Αισώπου, μιαάσχημη και κακότροπη δούλη κατάφερε να την αγαπήσει οκύριός της και εκείνη με το χρυσάφι που της έδινε στολιζό- ταν και μάλωνε με την κυρά της. 14 Τελικά, χρειάστηκε η επέμ-βαση της θεάς Αφροδίτης, για να συμμαζευτεί κάπως ηυπερφίαλη δούλη.Πολύ πιο ενδιαφέρουσα είναι μια επιγραφή (αχρονολόγητη)χαραγμένη σε όστρακο, που βρέθηκε στην αρχαία αγορά της Αθήνας: πρόκειται για το κείμενο της επιστολής μιας Αθηναίαςπου, ενώ βρισκόταν στην Κόρινθο, έμαθε ότι κατά την απουσία της ο σύζυγός της όχι μόνο απελευθέρωσε τη δούλη και ερω-μένη του αλλά και συζούσε ανοιχτά μαζί της και της επέτρεπενα χρησιμοποιεί τα ρούχα και τα κοσμήματα της γυναίκας του. 4. Απεικόνιση της δολοφονίας της Κασσάνδρας από την Κλυταιμνήστρασε χάλκινο έλασμα του 7ου αι. π.Χ.   ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τχ. 112 97 Η αθηναία κυρία έγινε έξαλλη που ο σύζυγος ξεπέρασε κάθεόριο και έγραψε αμέσως στους συγγενείς της, ζητώντας τουςνα επέμβουν γιατί η συμπεριφορά του συζύγου εξευτέλιζε όχιμόνο την ίδια αλλά και ολόκληρο το γένος τους. 15 Σε μια ερμηνεία ονείρου από τον Αρτεμίδωρο (2ος αι.μ.Χ.), μια υπηρέτρια που κάποιος την είδε στον ύπνο του νααπαγγέλλει ευριπίδειους στίχους («Ψήσε, κατάκαψε τις σάρ-κες μου, χόρτασε από μένα»), έπεσε θύμα της άγριας ζηλο- τυπίας της κυρίας της, κι ο συγγραφέας βρήκε πολύ φυσικό το ότι απήγγειλε στίχους από την  Ανδρομάχη  . 16 Όμως και μια δούλη μπορούσε να βλάψει την κυρία της:σε ένα άλλο όνειρο, αυτή τη φορά μιας ελεύθερης γυναίκας,η υπηρέτρια έπλεκε τα μαλλιά της και χρησιμοποίησε παρά τη θέλησή της την εικόνα της που ήταν ζωγραφισμένη σεέναν πίνακα, καθώς και τα ρούχα της, σαν να επρόκειτο ναπαρελάσει σε πομπή. Πολύ σύντομα, η υπηρέτρια τη χώρισεαπό τον άνδρα της, με συκοφαντίες. 17 Τέλος, κάποιες επιγραφικές μαρτυρίες (από την ελληνι-στική εποχή) υποδηλώνουν ότι αν η νόμιμη σύζυγος ήτανστείρα, ο σύζυγος που αποκτούσε γιο από μια δούλη-παλλα-κίδα μπορούσε να απελευθερώσει την ίδια και το παιδί και να τους καταστήσει συγκληρονόμους με τη νόμιμη χήρα του. Αυτό έπραξε κάποιος Κλεομάντης σε μια απελευθερωτικήεπιγραφή του 2ου αιώνα π.Χ. από τους Δελφούς. 18 Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η απελπισία της Κρέουσας, της βασίλισσας της Αθήνας στην τραγωδία Ίων   του Ευριπίδη,όταν οι ακόλουθές της της ανακοινώνουν ότι ο βασιλικός τηςσύζυγος, ο Ξούθος, ανακάλυψε ότι έχει έναν νόθο γιο και ότισκοπεύει να τον φέρει στην Αθήνα και να τον αναγορεύσειδιάδοχο του θρόνου που ανήκε στην ίδια, η οποία καταγό- ταν από τον Κέκροπα, τον πρώτο βασιλιά της Αττικής.Η αθηναία πριγκίπισσα δεν μπορεί να δεχτεί ότι στον οίκο της θα γίνει διάδοχος ο γιος ενός ξένου (ο Ξούθος δεν ήταν Αθηναίος) και μιας δούλης: «Και το χειρότερο θα πάθεις, Δέ-σποινα. Έναν χωρίς μάνα και όνομα και σκλάβας γιο θα σουστήσει αφέντη. Αν ήταν γιος αρχόντισσας και σ’ έπειθε αφούείσαι άτεκνη – ας το ’φερνε αν ήθελε». 19 Η συμπεριφορά των γυναικών της δουλοκτητικήςτάξης απέναντι στους δούλους  Αφήνοντας κατά μέρος την ιδιάζουσα συμπεριφορά απέναντιστις δούλες-παλλακίδες, ποια ήταν η γενικότερη στάση τωνελεύθερων γυναικών απέναντι στους δούλους; Οι γυναίκεςδεν διέφεραν σε γενικές γραμμές από τους άνδρες στη συ-μπεριφορά τους απέναντι στους δούλους: εκμεταλλεύονταν την εργασία τους, τους τιμωρούσαν το ίδιο σκληρά όταν έκα-ναν σφάλματα ή όταν επιχειρούσαν να δραπετεύσουν.Στις τραγωδίες του Ευριπίδη Μήδεια  , Ίων  , Ιππόλυτος  , οιηρωίδες, Μήδεια, Κρέουσα και Φαίδρα, στηρίζονται για βοή-θεια σε δούλους: η Μήδεια και η Φαίδρα βασίζονται στη βοή-θεια της παλιάς τους τροφού, ενώ η Κρέουσα απολαμβάνει την πολύτιμη βοήθεια του ηλικιωμένου παιδαγωγού της.Οι παλιοί παιδαγωγοί, οι παλιές τροφοί συνδέονται μεέντονους συναισθηματικούς δεσμούς με τις κυρίες (και τουςκυρίους τους), όπως φαίνεται και από τα πορίσματα της δια- τριβής της Κατερίνας Συνοδινού. 20  Αυτό δεν είναι καθόλουασυνήθιστο. Οι παιδαγωγοί και οι τροφοί είναι οι δούλοι πουείχαν τις περισσότερες πιθανότητες να απελευθερωθούν καιχωρίς υλικά ανταλλάγματα. Αλλά και οι ίδιες οι κυρίες συχνά έτρεφαν μεγάλη αγάπη για τους θρεπτούς  και τις θρεπτές  , δούλους και δούλες που τους ανέθρεψαν οι ίδιες μαζί με τα αληθινά παιδιά τους: έτσι,η θρεπτή της σκληρής Βίτιννας, που θέλει να στείλει τον ερα-στή δούλο της στον δημόσιο χώρο βασανιστηρίων για να μα-στιγωθεί ως τιμωρία στην απιστία του με μια φίλη της, μεσο- λαβεί για χάρη του με επιτυχία 21 ( 3ος αι. π.Χ.). Η Βίτιννα τηνείχε αναθρέψει μαζί με την κόρη της.Η Α. Ρουσσοπούλου σε ένα νομικό άρθρο της σχολίασεμια απελευθερωτική επιγραφή από την Κάλυμνο του 2ουαιώνα μ.Χ. Σε αυτήν κάποια Αγαθή Δωροθέου, Αντιόχισσα,απελευθέρωσε ένα κορίτσι το οποίο είχε «λάβει», και όχι αγο-ράσει, αφού πρώτα, το κορίτσι αυτό, η Αφροδεισία, «παρέ- 5. Κυρία, η οποία απολαμβάνει τον ελεύθερο χρόνο της, ενώ μια δούλη τηδροσίζει κουνώντας μια βεντάλια. Αμφορέας της Απουλίας των μέσωντου 4ου αι. π.Χ.   τχ. 112 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ 98 μενε» κοντά της έως το θάνατό της. Σύμφωνα με τη Ρουσ-σοπούλου, η Αφροδεισία δεν ήταν «θρεπτή», αλλά παραδό-θηκε βρέφος στην Αγάθη μάλλον από τους γονείς της. Η Αγάθη, προφανώς άτεκνη, χρειαζόταν την υποστήριξη της Αφροδεισίας στα γηρατειά της.Η Ρουσσοπούλου βρήκε παραλληλισμό με τις «ψυχοκό-ρες» της νεότερης εποχής. 22 Σε μια άλλη επιγραφή από τη Βέροια, της ίδιας εποχής,μια ηλικιωμένη γυναίκα, η Αριάγνη, στην αίτηση για βοήθειαπου έστειλε στα αδέλφια της πήρε αρνητική απάντηση μαζί με τη συμβουλή να μην απελευθερώσει τη δούλη της καθώςήταν το στήριγμα των γηρατειών της. 23  Αλλά και για τις ταφικές τιμές, όταν δεν υπήρχαν παιδιά,ήταν απαραίτητοι οι δούλοι: δεν είναι τυχαίο ότι στις επιγρα -φές της Λυκίας απαντά η λέξη «μνημόδουλος», αυτός ήταν οδούλος που αναλάμβανε τη φροντίδα του τάφου του κυρίου του με ανταμοιβή την απελευθέρωσή του. Στο λεξικό Liddel-Scott αναφέρεται ως αμφίβολης σημασίας και ότι απαντά στο ΤΑΜ  2 (3) στην πόλη Αρύκανδα.Στην ίδια όμως πόλη μια γυναίκα, η Αρισταινέτη, μετά τοθάνατο της κόρης της αναφέρει σε επιγραφή ότι θα απελευ-θερώσει τις δύο «προικαίαις» δούλες της για να προσφέρουν ταφικές τιμές στους τάφους της ίδιας και της κόρης της. 24 Το ότι οι θρεπτοί αποτελούσαν μέλη του οίκου αποδει-κνύεται από λυκιακές επιγραφές όπου οι θρεπτοί εξασφαλί-ζουν μια θέση στον οικογενειακό τάφο: π.χ. σε μια επιγραφήαπό την Τερμεσσό, η Αυρηλία Αθηναΐς αναφέρει ότι κατα-σκεύασε τη σωματοθήκη για την ίδια, τις κόρες της και τηθρεπτή της. 25 Όμως και η άλλη όψη, εκείνη της σκληρότητας που άγ- γιζε την απανθρωπιά ήταν εξίσου συχνή: οι γυναίκες-δούλοιειδικά βρίσκονταν στο έλεος των κυριών τους, καθώς περ-νούσαν τον περισσότερο καιρό μαζί τους στον οίκο.Έτσι στους «Μιμίαμβους» του Ηρώνδα οι κυράδες φέρο-νται βάναυσα στις δούλες τους, τις κατηγορούν για τεμπελιάκαι τις απειλούν με ξυλοδαρμό «Κορριτώ: Κάθησε, Μητρώ.(Στη δούλα). Ξεκουμπίσου και φέρε μια πολυθρόνα στην κυ-ρία. Σήκω όρθια, είπα! Πρέπει όλα να της τα λες. Δεν θα κά-νεις τίποτα, κακομοίρα μου, από μόνη σου; Δεν βαριέσαι, κο- τρώνα έχω βάλει σε αυτό το σπίτι, όχι δούλα. Όταν όμωςέρθει η ώρα να λάβεις το μερτικό σου από το αλεύρι, μετράςκαι τον τελευταίο κόκκο. Κι αν τόσο δα χυθεί στο πάτωμα,όλη τη μέρα γκρινιάζεις και ξεφυσάς και οι φωνές διαπερ-νούν όλους τους τοίχους. Τι τρίβεις εκεί; Βρήκες την ώρα,μωρή λησταρχία, να τα γυαλίσεις; Να ’χεις χάρη που έχω επί-σκεψη την κυρία γιατί αλλιώς θα σου έδειχνα εγώ τι γεύσηέχει το χέρι μου». 26 Σε έναν άλλο μιμίαμβο, το «Προσκύνημα στον Ασκληπιό»,μία από τις προσκυνήτριες μεταχειρίζεται με εξίσου άθλιο τρόπο την (μάλλον νουμιδή) δούλη της: «Στ’ ορκίζομαι σ’ αυ- τόν τον θεό Κύδιλλα, γιατί με κάνεις να ανάβω χωρίς να τοθέλω, στ’ ορκίζομαι λέω που θα έρθει μέρα που το βρωμο-κέφαλό σου αυτό θα το ξύνεις και θα κλαις». 27 Σε ένα μύθο του Αισώπου, ένας άνδρας έχει εκπλαγεί τό-σο από τη σκληρή συμπεριφορά της γυναίκας του προς τουςοικιακούς δούλους ώστε την έστειλε στον πατέρα της με κά-ποιο πρόσχημα για να δει αν θα συμπεριφερόταν με τον ίδιο τρόπο και σε εκείνους τους δούλους που δούλευαν έξω από το σπίτι. Όταν γύρισε και τη ρώτησε γι’ αυτό το θέμα, τουαπάντησε ότι οι αγελαδάρηδες και οι βοσκοί την κοίταζαν μεμισό μάτι, και τότε ο σύζυγος εξερράγη από το θυμό του για τη συμπεριφορά της. 28 Στην τραγωδία του Ευριπίδη Υψιπύλη  , η ηρωίδα, πρώηνβασίλισσα της Λήμνου, και δούλη-τροφός του Οφέλτη, γιου του βασιλιά της Νεμέας Λυκούργου και της Ευρυδίκης, άθε - λά της γίνεται αιτία του θανάτου του νήπιου: η βασίλισσα Ευ-ρυδίκη είναι ανελέητη στην απόφασή της για την τιμωρία της τροφού: «Δούλα ξενόφερτη κι αγορασμένη, που ’χεις στηνκάθε ανάγκη εύκολο δάκρυ, θα μου πληρώσεις το χαμό του γιου μου με το δικό σου θάνατο, να ξέρεις». 29 Η μητέρα του γιατρού του 2ου αιώνα μ.Χ., του Γαληνού,χαρακτηρίζεται από το γιο της ως οργιλωτάτη  , ως μια δεύτε-ρη Ξανθίππη. 30  Αυτή η γυναίκα, που ζούσε στα οικογενειακάκτήματα έξω από την Πέργαμο, όταν πάθαινε κρίσεις θυμού,ξεσπούσε δαγκώνοντας και δέρνοντας τις δούλες της. 6. Μια ηλικιωμένη δούλη φροντίζει βρέφος. Πήλινο ειδώλιο, ΒρετανικόΜουσείο.
Search
Tags
Related Search
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks
SAVE OUR EARTH

We need your sign to support Project to invent "SMART AND CONTROLLABLE REFLECTIVE BALLOONS" to cover the Sun and Save Our Earth.

More details...

Sign Now!

We are very appreciated for your Prompt Action!

x